Zwycięskie Powstanie Wielkopolskie uroczystości w Gminie Lubasz

W poniedziałek, 27 grudnia 2021 roku po raz pierwszy obchodziliśmy rozpoczęcie Postania Wielkopolskiego jako narodowe święto o nazwie Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. W Gminie Lubasz uroczystości rozpoczęła Msza Święta w intencji Ojczyzny, po której złożono kwiaty na cmentarzu. Oficjalnie otwarta została wystawa zdjęć w Sali Wiejskiej - Dom Strażaka. Obowiązujące obostrzenia miały wpływ na przebieg organizowanych uroczystości. W Lubaszu od wielu lat w styczniu odbywały się Powiatowe Święto upamiętniające zwycięskie Powstanie Wielkopolskie.

Powstanie wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 w Poznaniu, w czasie wizyty powracającego do Polski Ignacego Jana Paderewskiego, który w drodze do Warszawy przybył 26 grudnia do Poznania, owacyjnie witany. Tego samego dnia Paderewski wygłosił przemówienie do swoich rodaków licznie zgromadzonych przed hotelem Bazar. Nazajutrz, 27 grudnia, swoją paradę wojskową na Świętym Marcinie urządzili Niemcy – zrywano polskie i koalicyjne flagi, napadano na polskie instytucje – doszło do zamieszek, w wyniku których wywiązała się walka, podjęta przez oddziały kierowane przez Polską Organizację Wojskową Zaboru Pruskiego. Wieść o wydarzeniach w Poznaniu rozniosła się lotem błyskawicy dzięki opanowaniu przez powstańców sieci telefonicznej. Jeszcze 27 grudnia powstanie wybuchło w Gnieźnie, Jarocinie, Kórniku, Pleszewie. Śremie, Kłecku, Wrześni i w wielu innych miejscowościach. W następnych dniach ogarnęło ono całą Wielkopolskę. Dzięki zaskoczeniu i sprzyjającym okolicznościom powstańcom udało się wyswobodzić niemal cały jej obszar.

Zgodnie z publikacją P. Andersa Śladami powstania wielkopolskiego 1918-1919, powstanie można podzielić na pięć faz:

• Faza I (9 listopada – 26 grudnia): od początku rewolucji w Niemczech, do momentu, w którym wybuchło powstanie;
• Faza II (27 grudnia – 7 stycznia): podczas niej doszło do wyzwolenia sporej części terenów – spontanicznie i samorzutnie;
• Faza III (8 – 15 stycznia): ofensywa polska już pod kształtującym się jednolitym dowództwem;
• Faza IV (16 stycznia – 16 lutego): obrona zdobytych terenów i wzmożona akcja dyplomatyczna, która zaowocowała pokojem w Trewirze, kończącym powstanie;
• Faza V (17 lutego 1919 r. – 17 stycznia 1920 r.): oczekiwanie na postanowienia i wejście w życie ustaleń traktatu wersalskiego, zgodnie z którymi Wielkopolska została przyłączona do Polski; do czerwca 1919 r., kiedy miała miejsce konferencja pokojowa, nadal trwały pojedyncze walki.

Przebieg zrywu wolnościowego naszych przodków, na terenie Gminy Lubasz związany jest z osobą ppłk. Zdzisława Orłowskiego, postacią zasłużoną dla ziemi lubaskiej i Wielkopolski, patronem szkoły. Powstanie Wielkopolskie, choć wybuchło spontanicznie, szybko zostało ujęte w karby organizacji. Dzięki determinacji i odwadze powstańców zdobycze z pierwszych dni udało się utrzymać wobec kontrataków niemieckich w styczniu i lutym 1919 roku. Działania zbrojne powstania zakończył rozejm w Trewirze podpisany 16 lutego 1919 roku. Ziemie zajęte przez powstańców zostały włączone do Polski, a na bazie powstańczego wojska powstały oddziały mające opinię jednych z najlepszych w Wojsku Polskim.

Najważniejsze bitwy powstania wielkopolskiego

Kilka wybranych bitew z okresu powstania wielkopolskiego prezentuje się następująco:

• Starcie w Anastazewie (28 grudnia 1918 r.) – zwycięstwo powstańców, wieś Anastazewo była już wówczas drogowym i kolejowym przejściem granicznym polskim;
• Bitwa o Chodzież (8 stycznia) – zwycięstwo powstańców, jedno z najbardziej krwawych starć powstania, podczas którego po obu stronach zginęło ponad 160 osób, a ponad 260 zostało rannych;
• Bitwa o Szubin (11 stycznia) – zwycięstwo wojsk powstańczych;
• Walki o Żnin (10-12 stycznia) – zwycięstwo powstańców, spowodowane wycofaniem się oddziału porucznika Mantheya do obrony rodzinnego Żnina.

Mszę świętą w intencji poległych powstańców, za Ojczyznę koncelebrował ksiądz proboszcz Krzysztof Makosz oraz ksiądz proboszcz lubaskiej parafii Maciej Grześ. Słowa uznania dla naszych przodków, za odwagę poświęcenie i naukę dla potomnych „Jak kochać Ojczyznę”, podczas przemówienia skierował wójt Gminy Lubasz Marcin Filoda, dziękując jednocześnie przybyłym delegacjom i wszystkim obecnym. Po mszy świętej, złożeniu kwiatów uroczyście otwarto wystawę zdjęć i ilustracji zorganizowaną w Sali Wiejskiej Dom Strażaka w Lubaszu, zawierającą materiały Szkoły Podstawowej w Lubaszu, gromadzone przez nauczycieli od wielu lat oraz publikacje Instytutu Pamięci Narodowej. Serdeczne podziękowania kierujemy do pani Krystyny Graczyk, Małgorzaty Kabacińskiej oraz dyrekcji szkoły.

W 2021 roku Prezydent RP podpisał ustawę ustanawiając 27 grudnia Narodowym Dniem Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego.

Szymon Szwed / Gminny Ośrodek Kultury w Lubaszu